بوتاکس چیست و چه کاربردی دارد؟ مزایا، محدودیت‌ها و نتیجه تزریق

اول از همه، بوتاکس چیست و چگونه عمل می‌کند؟

بوتاکس در اصل نام یکی از برندهای دارویی حاوی سم بوتولینوم نوع A است. اما این اسم آن‌قدر رایج شده که مردم معمولا محصولات مشابه را هم بوتاکس صدا می‌زنند. بااین‌حال، این محصولات دقیقا یکسان نیستند و نمی‌توان مقدار مصرفشان را بدون نظر پزشک با هم مقایسه کرد.

حالا برویم سراغ این سوال که بوتاکس چگونه عمل می‌کند؟ برای حرکت‌کردن هر عضله، ابتدا باید پیامی از عصب به آن برسد. بوتاکس برای مدتی اجازه نمی‌دهد این پیام مثل قبل به عضله برسد؛ در نتیجه، عضله‌ای که دارو در آن تزریق شده با قدرت قبل حرکت نمی‌کند.

مثلا وقتی اخم می‌کنیم، عضلات بین دو ابرو بارها پوست این ناحیه را جمع می‌کنند. اگر حرکت این عضلات کمتر شود، خط اخم هم ملایم‌تر دیده می‌شود. این اثر موقتی است و با کم‌شدن اثر دارو، حرکت عضله به‌تدریج برمی‌گردد.

چرا بوتاکس روی هر چروکی جواب نمی‌دهد؟

این دقیقا همان نکته‌ای است که باعث می‌شود نتوانیم بوتاکس را درمان همه چین‌وچروک‌های صورت بدانیم. اگر خط پیشانی یا خط اخم شما هنگام حرکت‌دادن صورت واضح‌تر شود، یعنی حرکت عضله در شکل‌گرفتن آن نقش دارد. به این نوع خطوط، چروک‌های حرکتی گفته می‌شود و بوتاکس روی آن‌ها بهتر جواب می‌دهد.

اما بعضی خطوط حتی وقتی صورت بدون حرکت است هم دیده می‌شوند. این خطوط ممکن است قدیمی و عمیق شده باشند یا به کم‌شدن حجم صورت، شلی پوست و آسیب‌های پوستی ارتباط داشته باشند. در چنین شرایطی، بوتاکس شاید خط را کمتر کند، اما لزوما آن را از بین نمی‌برد.

یک تفاوت مهم دیگر هم وجود دارد: بوتاکس زیر پوست حجم ایجاد نمی‌کند. پس اگر علت یک فرورفتگی، کم‌شدن حجم باشد، نمی‌توان از بوتاکس انتظار نتیجه فیلر را داشت. حالا که این تفاوت مشخص شد، بهتر می‌توانیم سراغ کاربرد بوتاکس برویم.

کاربرد بوتاکس فقط کم‌کردن چروک صورت نیست

بیشتر موارد استفاده بوتاکس به یک ویژگی مشترک برمی‌گردند: این دارو می‌تواند حرکت بیش از حد یک عضله یا فعالیت غدد عرق را برای مدتی کمتر کند. اما هدف تزریق در هر ناحیه فرق دارد؛ یعنی بوتاکس پیشانی، بوتاکس لبخند لثه‌ای و بوتاکس زیر بغل را نمی‌توان سه اسم برای یک کار یکسان دانست.

خطوط پیشانی، اخم و دور چشم

شناخته‌شده‌ترین کاربرد بوتاکس، کم‌کردن خطوطی است که بر اثر حرکت عضلات بالای صورت ایجاد می‌شوند. خط اخم بین دو ابرو، خطوط افقی پیشانی و چروک‌های کنار چشم هنگام خندیدن، در همین گروه قرار می‌گیرند.

بااین‌حال، حتی تزریق این سه ناحیه هم برای همه یک شکل ندارد. قدرت عضلات پیشانی، ارتفاع ابروها، تفاوت دو طرف صورت و وجود افتادگی پلک یا ابرو باید قبل از تزریق بررسی شوند. در صفحه بوتاکس پیشانی و دور چشم می‌توانید جزئیات مربوط به این خدمات را در کلینیک دکتر آقاخانی، مطالعه کنید.

لبخند لثه‌ای و بعضی حالت‌های صورت و گردن

گاهی از بوتاکس برای تغییر محدود بعضی حرکات صورت استفاده می‌شود، نه صرفا برای کم‌کردن چروک. برای مثال، اگر عضلات اطراف لب، لب بالا را هنگام خندیدن بیش از اندازه بالا ببرند، تزریق بوتاکس می‌تواند حرکت آن‌ها را کمتر کند تا بخش کمتری از لثه دیده شود. البته علت لبخند لثه‌ای همیشه عضله نیست. اگر فرم دندان، لثه یا استخوان فک علت اصلی باشد، بوتاکس لبخند لثه‌ای ممکن است انتخاب مناسبی نباشد.

در بخش پایین صورت و گردن نیز عضله‌ای پهن به نام پلاتیسما وجود دارد. فعالیت این عضله می‌تواند نوارهای عمودی گردن را واضح‌تر کند یا خط فک و بخش پایین صورت را کمی به سمت پایین بکشد. در روش بوتاکس نفرتیتی، تزریق با هدف کمترکردن حرکت همین عضلات انجام می‌شود. با این حال، این روش جای درمان افتادگی قابل‌توجه پوست یا تجمع چربی زیر چانه را نمی‌گیرد.

نکته مهم این است که بعضی از این تزریق‌ها، مانند بوتاکس لبخند لثه‌ای یا برخی تزریق‌های پایین صورت، ممکن است جزو مواردی نباشند که در مجوز رسمی بعضی برندها نوشته شده‌اند. به زبان ساده، رایج‌بودن یک تزریق به این معنی نیست که برای هر فرد و با هر برندی مناسب است.

کاهش تعریق شدید زیر بغل

در بوتاکس زیر بغل دیگر هدف، کم‌کردن حرکت عضله نیست. در این ناحیه، بوتاکس باعث می‌شود پیام عصب برای مدتی کمتر به غدد عرق برسد؛ به همین دلیل، تعریق شدید زیر بغل می‌تواند بعد از تزریق کمتر شود.

اما این نتیجه دائمی نیست و بوتاکس قرار نیست هر نوع عرق‌کردنی را متوقف کند. گاهی تعریق زیاد به مصرف دارو یا یک مشکل زمینه‌ای مربوط است. در چنین شرایطی، بررسی علت تعریق از خود تزریق مهم‌تر می‌شود. جزئیات این خدمات را می‌توانید در صفحه بوتاکس زیر بغل برای کاهش تعریق بخوانید.

بوتاکس کاربردهای درمانی دیگری هم دارد؛ برای مثال در بعضی موارد میگرن مزمن، گرفتگی غیرعادی عضلات، برخی مشکلات حرکتی چشم و مثانه بیش‌فعال استفاده می‌شود. البته این موارد با تزریق زیبایی صورت فرق دارند و هرکدام به تشخیص، مقدار دارو و روش تزریق مخصوص خود نیاز دارند.

تا اینجا مشخص شد بوتاکس در هر ناحیه با هدف متفاوتی تزریق می‌شود. حالا سوال بعدی این است که بعد از تزریق واقعا چه تغییری می‌بینیم و چقدر باید برای نتیجه صبر کنیم؟

نتیجه تزریق بوتاکس؛ چه تغییری را از چه زمانی می‌بینیم؟

بوتاکس از آن تزریق‌هایی نیست که نتیجه‌اش همان لحظه جلوی آینه مشخص شود. اثر دارو معمولا طی چند روز شروع می‌شود و در روزهای بعد خودش را بیشتر نشان می‌دهد. به همین دلیل، نتیجه را نباید در روز اول قضاوت کرد. در بسیاری از تزریق‌های زیبایی، حدود دو هفته بعد زمان مناسب‌تری برای بررسی حرکت عضلات و تقارن دو طرف است.

ماندگاری نتیجه هم برای همه یک عدد مشخص ندارد. اثر بسیاری از تزریق‌های رایج زیبایی حدود سه تا چهار ماه باقی می‌ماند، اما برند بوتاکس، مقدار تزریق، ناحیه مورد نظر، قدرت عضله و واکنش بدن هر فرد می‌توانند این زمان را کوتاه‌تر یا طولانی‌تر کنند. پس وعده‌هایی مثل «ماندگاری قطعی شش‌ماهه» را نمی‌توان برای همه افراد درست دانست.

آیا صورت بعد از بوتاکس میمیک صورت از بین می‌رود؟

یکی از نگرانی‌های رایج این است که بعد از بوتاکس، صورت بی روح و بی حالت دیده شود و به اصطلاح رایج‌تر، میمیک صورت از بین برود. پاسخ به این سوال، به مقدار دارو، محل تزریق و چیزی که خود فرد از نتیجه می‌خواهد بستگی دارد. قرار نیست در همه تزریق‌ها حرکت عضله کاملا متوقف شود. پزشک می‌تواند مقدار دارو را طوری انتخاب کند که خطوط کمتر دیده شوند، اما بخشی از حرکت طبیعی صورت باقی بماند.

البته نتیجه طبیعی را هم نمی‌توان فقط به برند دارو نسبت داد. بررسی درست عضلات و انتخاب محل و مقدار تزریق اهمیت زیادی دارند. اگر این موارد متناسب با صورت فرد نباشند، احتمال سنگینی پیشانی، بالا رفتن غیرطبیعی ابرو، افتادگی یا تفاوت دو طرف بیشتر می‌شود.

بوتاکس چه کارهایی نمی‌کند؟

برای اینکه انتظار درستی از نتیجه داشته باشیم، باید مرز کاربرد بوتاکس را هم بشناسیم. بوتاکس:

• حجم ازدست‌رفته صورت را برنمی‌گرداند.
• لک، تیرگی، جای جوش و منافذ پوست را درمان نمی‌کند.
• فرم استخوان فک یا اجزای صورت را تغییر نمی‌دهد.
• جای درمان افتادگی قابل‌توجه پوست را نمی‌گیرد.
• تضمین نمی‌کند که یک خط عمیق و قدیمی کاملا محو شود.
• نتیجه دائمی ایجاد نمی‌کند.

بنابراین، نتیجه خوب قبل از هر چیز به انتخاب درست روش بستگی دارد. گاهی بوتاکس همان چیزی است که فرد نیاز دارد و گاهی روش دیگری منطقی‌تر است. همین مسئله ما را به مزایا و محدودیت‌های واقعی این تزریق می‌رساند.

مزایا و محدودیت‌های بوتاکس در کنار هم

فواید بوتاکس زمانی معنا پیدا می‌کند که آن را برای مشکل درستی انتخاب کنیم. از طرف دیگر، اگر فقط مزایای بوتاکس را ببینیم و محدودیت‌هایش را نادیده بگیریم، احتمال دارد با انتظار اشتباهی برای تزریق تصمیم بگیریم.

مزایای بوتاکس

• تزریق آن کوتاه است و به جراحی نیاز ندارد.
• بیشتر افراد بعد از تزریق می‌توانند به کارهای معمول روزانه برگردند.
• روی بسیاری از چروک‌هایی که بر اثر حرکت صورت ایجاد می‌شوند، اثر قابل‌قبولی دارد.
• مقدار تزریق را می‌توان با توجه به قدرت عضله و نتیجه دلخواه فرد تنظیم کرد.
• علاوه بر زیبایی، برای بعضی مشکلات مانند تعریق شدید زیر بغل هم کاربرد دارد.
• اثر آن موقتی است و با گذشت زمان کمتر می‌شود.

محدودیت‌ها و عوارض احتمالی

• اولین محدودیت این است که بوتاکس دائمی نیست و برای حفظ نتیجه ممکن است در زمان مناسب دوباره تزریق شود. از طرفی، شروع اثر و ماندگاری در همه افراد یکسان نیست و حتی دو ناحیه مختلف صورت هم ممکن است پاسخ مشابهی نداشته باشند.
• محدودیت بعدی به خود کاربرد بوتاکس برمی‌گردد. همان‌طور که گفتیم، این تزریق نمی‌تواند جای همه روش‌های جوان‌سازی یا فرم‌دهی صورت را بگیرد. تقارن کامل صورت را هم نمی‌توان تضمین کرد؛ چون صورت بیشتر افراد پیش از تزریق نیز کاملا قرینه نیست.
• قرمزی، ورم جزئی، درد کوتاه‌مدت محل تزریق یا سردرد از عوارضی هستند که ممکن است دیده شوند.
• به‌ندرت ممکن است اثر دارو از محل تزریق فراتر برود. ضعف غیرعادی بدن، دوبینی یا بروز مشکل در حرف‌زدن، بلع و تنفس از علائمی هستند که به رسیدگی فوری پزشکی نیاز دارند. قرار نیست با بیان این موارد شما را بترسانیم؛ اما تفاوت میان یک کبودی ساده و علامتی که نیاز به پیگیری فوری دارد، باید روشن باشد و از همین حالا هم باید بدانید که برای تزریق بوتاکس به پزشک حاذق مراجعه کنید.

پس پاسخ «بوتاکس خوبه یا بد؟» به یک بله یا خیر ختم نمی‌شود. بوتاکس زمانی می‌تواند انتخاب خوبی باشد که برای فرد مناسب، با داروی معتبر و پس از بررسی درست انجام شود. برای فهمیدن این موضوع، باید ببینیم چه کسانی گزینه مناسب‌تری برای تزریق هستند و چه کسانی باید با احتیاط بیشتری تصمیم بگیرند.

بوتاکس برای چه کسانی انتخاب مناسبی است؟

اگر چروک‌های صورت شما با اخم، خنده یا بالا بردن ابروها بیشتر به چشم می‌آیند، بوتاکس می‌تواند یکی از گزینه‌ها باشد. این تزریق برای بعضی افرادی که از نمایش بیش از حد لثه هنگام خندیدن، نوارهای عضلانی گردن یا تعریق شدید زیر بغل ناراضی‌اند نیز ممکن است کاربرد داشته باشد؛ به شرطی که علت اصلی مشکل همان چیزی باشد که بوتاکس می‌تواند روی آن اثر بگذارد.

در مقابل، اگر مشکل اصلی کم‌شدن حجم صورت، افتادگی زیاد پوست، لک یا ناهمواری سطح پوست باشد، بوتاکس به‌تنهایی پاسخ مناسبی نمی‌دهد. به همین دلیل، انتخاب فرد مناسب برای تزریق از شمارش چین‌وچروک‌های صورت مهم‌تر است.

چه کسانی باید پیش از تزریق حتما با پزشک مشورت کنند؟

پیش از تزریق باید درباره بیماری‌ها، داروهای مصرفی و تجربه تزریق قبلی خود با پزشک صحبت کنید؛ به‌ویژه اگر:

• در محل تزریق عفونت یا التهاب دارید.
• قبلا به یکی از فرآورده‌های حاوی سم بوتولینوم یا مواد داخل آن حساسیت نشان داده‌اید.
• باردار هستید، برای بارداری برنامه دارید یا در دوران شیردهی قرار دارید.
• به بیماری‌های عصب و عضله مانند میاستنی گراویس، سندرم لامبرت–ایتون یا ALS مبتلا هستید.
• سابقه مشکل در بلع یا تنفس دارید.
• افتادگی پلک، ضعف عضله یا خشکی چشم قابل‌توجه دارید.
• بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها، شل‌کننده‌های عضلانی یا داروهای اثرگذار بر عصب و عضله مصرف می‌کنید.
• در ماه‌های اخیر بوتاکس تزریق کرده‌اید یا پس از تزریق قبلی دچار عارضه شده‌اید.

وجود عفونت در محل تزریق یا حساسیت شناخته‌شده به دارو از مواردی است که تزریق را ممنوع می‌کند. درباره بارداری و شیردهی نیز هنوز اطلاعات کافی برای مطمئن‌بودن از ایمنی تزریق وجود ندارد؛ بنابراین این شرایط باید حتما پیش از تصمیم‌گیری مطرح شوند.

محل انجام تزریق هم مهم است. سازمان نظام پزشکی، تزریق بوتاکس توسط افراد فاقد صلاحیت درمانی را مداخله غیرمجاز پزشکی می‌داند. بوتاکس فقط واردکردن چند سوزن به پوست نیست؛ اصالت دارو، نگهداری درست، شناخت عضلات و توانایی تشخیص عارضه، همگی روی ایمنی و نتیجه اثر دارند.

مراحل تزریق بوتاکس چگونه است؟

مراحل بوتاکس با توجه به محل تزریق و هدف فرد کمی تفاوت دارد، اما معمولا به این ترتیب پیش می‌رود:

1. گفت‌وگو درباره نتیجه مورد انتظار: ابتدا باید مشخص شود چه تغییری می‌خواهید و آیا بوتاکس واقعا برای علت اصلی مشکل شما مناسب است یا نه.
2. بررسی سابقه پزشکی: بیماری‌ها، حساسیت‌ها، داروهای مصرفی، تزریق‌های قبلی و عوارض احتمالی گذشته بررسی می‌شوند.
3. بررسی عضلات یا ناحیه مورد نظر: برای تزریق صورت ممکن است پزشک از شما بخواهد اخم کنید، بخندید یا ابروها را بالا ببرید تا حرکت عضلات و تفاوت دو طرف مشخص شود.
4. انتخاب دارو، مقدار و محل تزریق: برند و مقدار بوتاکس و محل تزریق برای همه یکسان نیست و براساس شرایط همان فرد تعیین می‌شود.
5. آماده‌سازی و تزریق: پوست تمیز و ضدعفونی می‌شود و دارو با سوزن ظریف در محل‌های مشخص تزریق می‌شود.
6. توضیح مراقبت‌ها و زمان بررسی نتیجه: اغلب استراحت طولانی لازم نیست، اما نباید محل تزریق را مالش یا ماساژ داد. زمان مراجعه بعدی نیز با توجه به نوع تزریق مشخص می‌شود.

در نهایت، بوتاکس نه راه‌حل همه مشکلات صورت است و نه تزریقی که بتوان آن را بدون توجه به شرایط فرد خوب یا بد دانست. اگر علت مشکل درست تشخیص داده شود، انتظار شما از نتیجه واقع‌بینانه باشد و تزریق با داروی معتبر و در محل مناسب انجام شود، بوتاکس می‌تواند به کمترشدن بعضی چروک‌ها، تغییر محدود برخی حرکات صورت یا کاهش تعریق شدید کمک کند.

اگر بعد از شناخت کاربردها و محدودیت‌های بوتاکس می‌خواهید بدانید این تزریق برای کدام ناحیه شما مناسب است، می‌توانید جزئیات تزریق بوتاکس در تبریز و مسیر دریافت مشاوره در مطب دکتر مریم آقاخانی را بررسی کنید. انتخاب برند، مقدار دارو و محل تزریق باید پس از معاینه و بررسی سابقه پزشکی انجام شود.