مراقبتهای قبل و بعد از بوتاکس، عبارتی است که بسیاری از افرادی که سری به کلینیکهای زیبایی زدهاند و بوتاکس تزریق کردهاند یا قصد دارند بهزودی این کار را انجام دهند، در فضای اینترنت جستوجو میکنند.
جالب است بدانید که درباره مراقبتهای بعد از بوتاکس اطلاعات ضدونقیض زیادی در اینترنت وجود دارد. برای مثال، در یک سایت نوشته شده تا چهار ساعت نباید دراز بکشید و در سایت دیگری خوابیدن بعد از بوتاکس بدون اشکال دانسته شده است. بعضی منابع ورزش را تا ۴۸ ساعت ممنوع میکنند و بعضی دیگر بازگشت سریع به فعالیتهای عادی را مجاز میدانند. طبیعی است که مطالعه این توصیههای متفاوت، شما را هم مثل ما سردرگم کند.
به همین دلیل در این نوشته از مقالات کلینیک زیبایی دکتر مریم آقاخانی تصمیم گرفتیم این ابهام را برطرف کنیم و با استناد به منابع معتبر خارجی، به پرسشهای شما درباره خوابیدن، حمامکردن، شستن صورت، آرایش و ورزش بعد از بوتاکس پاسخ دهیم.
اگر پیش از بررسی مراقبتها میخواهید بدانید این ماده چگونه روی فعالیت عضلات اثر میگذارد و چه کاربردها و محدودیتهایی دارد، ابتدا مقاله بوتاکس چیست؟ را مطالعه کنید.
پاسخ کوتاه: مهمترین مراقبت بعد از بوتاکس، خودداری از مالش و ماساژ محل تزریق است. شستن ملایم صورت و آرایش بدون فشار معمولا مانعی ندارد. طبق توصیه آکادمی پوست آمریکا، برای ورزش شدید بهتر است حداقل دو ساعت صبر کنید؛ اما منع ۲۴ تا ۴۸ ساعته ورزش، چهار ساعت نخوابیدن و خوابیدن اجباری به پشت، پشتوانه علمی محکمی ندارند. اگر پزشک با توجه به محل تزریق و شرایط شما دستور متفاوتی داده است، توصیه او در اولویت قرار میگیرد.
خلاصه مراقبتهای بوتاکس در یک نگاه
نکته مهم درباره توصیههای ضدونقیض: بررسی منتشرشده در Journal of Aesthetic Nursing نشان میدهد شواهد علمی درباره بسیاری از توصیههای رایج پس از بوتاکس، از جمله منع درازکشیدن، خمشدن و ورزش، محدود است. بنابراین در این مقاله میان «توصیه پزشکی»، «احتیاط کلینیکی» و «قانون اثباتنشده» تفاوت قائل شدهایم.
قبل از بوتاکس چه کارهایی انجام دهیم؟
بخش مهمی از مراقبت قبل از بوتاکس، پیش از ورود به اتاق تزریق انجام میشود. پزشک برای انتخاب محل تزریق، مقدار مناسب دارو و بررسی احتمال بروز عارضه باید از سوابق پزشکی و داروهای مصرفی شما اطلاع داشته باشد.
داروها و مکملهای خود را به پزشک اطلاع دهید
براساس راهنمای آکادمی پوست آمریکا، پیش از تزریق باید نام تمام داروهای نسخهای و بدون نسخه، مسکنها، داروهای رقیقکننده خون، آسپرین، ویتامینها، مواد معدنی و مکملهای گیاهی را به پزشک بگویید. حتی اگر مصرف مکملی را مدتی قبل قطع کردهاید، بهتر است آن را نیز مطرح کنید.
اطلاعات رسمی BOTOX Cosmetic نیز بر اهمیت اعلام مصرف بعضی آنتیبیوتیکهای تزریقی، شلکنندههای عضلانی، داروهای ضدپلاکت و ضدانعقاد و همچنین دریافت سایر فرآوردههای بوتولینوم توکسین تأکید میکند.
هشدار: آسپرین، داروهای رقیقکننده خون و سایر داروهای تجویزی را برای جلوگیری از کبودی خودسرانه قطع نکنید. تصمیم درباره ادامه، تغییر یا قطع موقت این داروها باید با نظر پزشک انجام شود.
سابقه پزشکی خود را کامل توضیح دهید
اگر یکی از شرایط زیر را دارید، پیش از تزریق حتما پزشک را در جریان قرار دهید:
- سابقه حساسیت یا واکنش نامطلوب به بوتاکس
- دریافت بوتاکس یا سایر فرآوردههای مشابه در ماههای اخیر
- بیماریهای عصبیعضلانی
- مشکل در بلع یا تنفس
- افتادگی پلک یا ضعف عضلات پیشانی
- جراحی یا درمان زیبایی قبلی در صورت
- بارداری، تصمیم به بارداری یا شیردهی
- سابقه خونریزی یا کبودی زیاد
وجود عفونت در محل موردنظر نیز از موارد منع رسمی تزریق BOTOX Cosmetic است. بنابراین اگر در ناحیه تزریق جوش عفونی، زخم، تبخال فعال یا التهاب قابلتوجهی دارید، موضوع را قبل از انجام تزریق به پزشک اطلاع دهید.
با پوست تمیز به کلینیک مراجعه کنید
بهتر است روز تزریق آرایش نداشته باشید. اگر با آرایش مراجعه کردید، پوست باید پیش از تزریق کاملا پاک و تمیز شود. باقیماندن مواد آرایشی و آلودگی روی پوست میتواند احتمال آلودگی محل ورود سوزن را بیشتر کند.
لازم نیست چند روز قبل از بوتاکس تمام روتین پوستی خود را تغییر دهید. بااینحال، اگر محصولی باعث قرمزی، التهاب یا پوستهریزی پوست شده است، مصرف آن را با پزشک مطرح کنید.
آیا قبل از بوتاکس نباید الکل مصرف کرد؟
برای ممنوعیت الکل در فاصله دقیق ۲۴، ۴۸ یا ۷۲ ساعت پیش از تزریق، استاندارد علمی مشخصی وجود ندارد. بااینحال، بعضی پزشکان محدودکردن آن را برای کاهش احتمال کبودی توصیه میکنند. اگر پزشک شما چنین توصیهای دارد، بهتر است آن را رعایت کنید؛ اما این فاصله زمانی را نباید یک قانون قطعی برای همه افراد دانست.
اگر هنوز برای تزریق تصمیم نگرفتهاید و نمیدانید شروع بوتاکس در سن شما مناسب است یا نه، مقاله بهترین سن برای بوتاکس؛ چه زمانی شروع کنیم؟ میتواند به تصمیمگیری بهتر شما کمک کند. سن بهتنهایی تعیینکننده نیست و وضعیت خطوط صورت، قدرت عضلات و نظر پزشک نیز باید در نظر گرفته شوند.
بلافاصله بعد از بوتاکس چه کار کنیم؟
پس از تزریق ممکن است روی پوست برجستگیهای بسیار کوچک، قرمزی یا نقاطی شبیه جای نیش حشره ببینید. این تغییرات معمولا موقتیاند و در مدت کوتاهی کمتر میشوند. کمی حساسیت، سوزش یا کبودی محدود نیز ممکن است ایجاد شود.
در این مرحله لازم نیست صورت خود را بیحرکت نگه دارید یا تمام برنامههای روزانه را کنار بگذارید. بیشتر افراد میتوانند بلافاصله به فعالیتهای سبک و معمول خود برگردند. آکادمی پوست آمریکا نیز بازگشت سریع به فعالیتهای روزمره را مجاز میداند.
مهمترین مراقبت در ساعات ابتدایی این است که:
- محل تزریق را نمالید و ماساژ ندهید.
- روی نقاط تزریق فشار عمدی و شدید وارد نکنید.
- از گواشا، فیسرولر، برس پاکسازی و ماساژور صورت استفاده نکنید.
- برای برطرفکردن برجستگیهای کوچک، محل تزریق را با انگشت فشار ندهید.
- فعالیتهای سبک روزانه را طبق معمول انجام دهید.
لمس کوتاه و ملایم صورت با فشار و ماساژ شدید تفاوت دارد. بنابراین لازم نیست از هر تماس عادی با پوست بترسید.
چند ساعت بعد از بوتاکس میتوان خوابید؟
یکی از پرتکرارترین پرسشها این است که «بعد از بوتاکس تا چند ساعت نباید خوابید؟». پاسخ کوتاه این است که برای قانون چهار ساعت نخوابیدن، شواهد بالینی محکمی وجود ندارد.
در اطلاعات رسمی BOTOX Cosmetic و راهنمای آکادمی پوست آمریکا، زمان مشخصی برای درازکشیدن یا خوابیدن تعیین نشده است. مرور توصیههای پس از تزریق بوتولینوم توکسین نیز شواهدی پیدا نکرده که نشان دهد درازکشیدن یا خمکردن سر طی ۲۴ ساعت بعد از تزریق باعث بروز عارضه میشود.
بااینحال، بسیاری از پزشکان بهعنوان یک احتیاط ساده توصیه میکنند در ساعات ابتدایی روی صورت نخوابید و فشار طولانی روی نقاط تزریق وارد نکنید. رعایت این توصیه دشوار نیست، اما نباید تصور کنید که یک بار درازکشیدن نتیجه بوتاکس را حتماً خراب میکند.
شب اول بعد از بوتاکس چگونه بخوابیم؟
خوابیدن به پشت در شب اول میتواند تماس صورت با بالش را کمتر کند، اما اجباری نیست و برتری آن در یک مطالعه مقایسهای اثبات نشده است. اگر همیشه به پهلو میخوابید، چرخیدن ناخواسته در خواب به معنی جابهجاشدن بوتاکس نیست.
بهتر است در شب اول:
- صورت خود را محکم داخل بالش فشار ندهید.
- محل تزریق را با دست یا بالش نمالید.
- از بالش و روبالشی تمیز استفاده کنید.
- خواب طبیعی خود را به دلیل نگرانی از بوتاکس مختل نکنید.
اگر زودتر از زمان توصیهشده خوابیدید، نگران نشوید. محل تزریق را ماساژ ندهید و مراقبتهای معمول را ادامه دهید. یک بار درازکشیدن بهتنهایی نشانه خرابشدن نتیجه نیست.
شستن صورت بعد از بوتاکس چگونه است؟
برخلاف یکی از باورهای رایج، تماس آب با پوست باعث شستهشدن یا ازبینرفتن بوتاکس تزریقشده نمیشود. دارو داخل بافت هدف تزریق شده است و شستن سطح پوست آن را خارج نمیکند.
منابع رسمی زمان مشخصی مانند ۴، ۱۲ یا ۲۴ ساعت را برای ممنوعیت شستن صورت تعیین نکردهاند. پس از متوقفشدن خونریزیهای نقطهای میتوانید صورت خود را با ملایمت بشویید.
هنگام شستن صورت بعد از بوتاکس:
- از آب ولرم استفاده کنید.
- شویندهای را به کار ببرید که قبلا با آن مشکلی نداشتهاید.
- پوست را با نوک انگشتان و بدون فشار بشویید.
- از لیف، اسکراب و برس پاکسازی استفاده نکنید.
- برای خشککردن صورت، حوله را روی پوست نکشید.
- حوله را با ضربههای آرام روی صورت قرار دهید.
بنابراین نگرانی اصلی هنگام شستوشو، خود آب نیست؛ بلکه مالش و فشار زیاد روی پوستی است که بهتازگی تزریق شده است.
حمام بعد از بوتاکس ممنوع است؟
حمام بعد از بوتاکس ممنوع نیست و یک دوش کوتاه با آب ولرم مشکلی ایجاد نمیکند. هنگام شستن صورت و مو فقط مراقب باشید پیشانی، اطراف چشم یا سایر نقاط تزریقشده را محکم ماساژ ندهید.
درباره حمام بسیار داغ، سونا و جکوزی، منابع رسمی زمان ممنوعیت مشخصی تعیین نکردهاند. همچنین شواهدی وجود ندارد که نشان دهد گرما بوتاکس را از بین میبرد. بااینحال، اگر پوست شما هنوز قرمز یا متورم است، گرمای زیاد ممکن است ناراحتی و گرگرفتگی را بیشتر کند. به همین دلیل، به تعویقانداختن سونا و حمام بسیار داغ در روز تزریق یک احتیاط منطقی است.
واقعیت: آب ولرم بوتاکس را جابهجا نمیکند. آنچه باید در ساعات ابتدایی محدود شود، مالش شدید و فشار مستقیم روی محل تزریق است.
آرایش بعد از بوتاکس؛ باید چند ساعت صبر کنیم؟
طبق راهنمای آکادمی پوست آمریکا، بیشتر افراد میتوانند پس از خروج از اتاق درمان آرایش کنند. شرط اصلی این است که لوازم آرایشی را با فشار و مالش روی نقاط تزریق پخش نکنند.
اگر نیازی به آرایش فوری ندارید، بهتر است تا متوقفشدن خونریزیهای نقطهای و آرامشدن پوست صبر کنید. اگر لازم است آرایش کنید:
- ابتدا دستهای خود را بشویید.
- از براش، پد و اسفنج تمیز استفاده کنید.
- مواد آرایشی را با ضربههای آرام روی پوست بگذارید.
- پوست را نکشید و محکم نمالید.
- روی نقاطی که هنوز خونریزی یا ترشح دارند آرایش نکنید.
- اگر محصولی باعث سوزش شد، آن را پاک کنید.
نوع برند لوازم آرایشی اهمیت کمتری از تمیزبودن ابزار و ملایمبودن شیوه استفاده دارد. محصول آرایشی ویژهای نیز بهعنوان «بهترین آرایش بعد از بوتاکس» در منابع معتبر معرفی نشده است.
بهترین کرم بعد از بوتاکس چیست؟
هیچ کرمی نمیتواند بوتاکس را فعالتر کند، ماندگاری آن را تضمین کند یا نتیجه نامناسب تزریق را اصلاح کند. بنابراین محصول مشخصی با عنوان بهترین کرم بعد از بوتاکس وجود ندارد.
اگر پوستتان تحریک نشده است، میتوانید از مرطوبکننده معمول و ملایمی که قبلا استفاده میکردید کمک بگیرید. ضدآفتاب مناسب پوست نیز در برنامه روزانه قابل استفاده است؛ فقط آن را بدون فشار زیاد روی پوست پخش کنید.
در روز تزریق بهتر است سراغ محصولات جدید یا محصولاتی که احتمال تحریک پوست را دارند نروید؛ بهویژه اگر محل تزریق هنوز قرمز یا حساس است. اسکرابهای فیزیکی، لایهبردارهای قوی و ابزارهای ماساژ صورت را نیز تا آرامشدن پوست کنار بگذارید.
نکته: مراقبت ملایم از پوست میتواند تحریک محل تزریق را کمتر کند، اما هیچ کرمی جای انتخاب پزشک، محل صحیح تزریق و مقدار مناسب دارو را نمیگیرد.
ورزش بعد از بوتاکس؛ دو ساعت یا دو روز؟
در مورد ورزش بعد از بوتاکس بیش از بسیاری از مراقبتهای دیگر اختلافنظر وجود دارد. بعضی منابع ورزش را تا ۲۴ یا حتی ۴۸ ساعت ممنوع میکنند؛ درحالیکه چنین محدودیت طولانی و یکسانی برای همه افراد پشتوانه محکمی ندارد.
آکادمی پوست آمریکا توصیه میکند برای انجام ورزش شدید، بلندکردن اجسام سنگین و فعالیتهایی که ضربان قلب را بهطور محسوسی بالا میبرند، حداقل دو ساعت صبر کنید. در مقابل، فعالیتهای سبک و روزمره بلافاصله قابل انجاماند.
اگر کبودی، درد یا تورم قابلتوجهی دارید، عقبانداختن ورزش شدید تا روز بعد میتواند برای راحتی بیشتر شما مناسب باشد. بااینحال، نباید گفته شود که ورزش بهطور قطعی باعث حرکتکردن بوتاکس میشود؛ چنین ادعایی با شواهد فعلی قابل اثبات نیست.
حرکات صورت بعد از بوتاکس مفید است یا مضر؟
بعد از تزریق لازم نیست اخمکردن، خندیدن یا حرفزدن را متوقف کنید. حرکات طبیعی صورت به نتیجه بوتاکس آسیب نمیزنند و بیحرکت نگهداشتن صورت نیز ضرورتی ندارد.
یک مطالعه بالینی منتشرشده در سال ۲۰۱۹ روی تزریق پیشانی و خط اخم نشان داد انجام بعضی حرکات صورت ممکن است شروع اثر را کمی جلو بیندازد؛ اما این مطالعه کوچک بود و به معنی ضروریبودن ورزشدادن عضلات صورت برای همه افراد نیست.
پس از تزریق:
- حالات طبیعی صورت را ادامه دهید.
- برای فعالکردن بوتاکس، حرکات شدید و مکرر انجام ندهید.
- حرکات صورت را با ماساژدادن پوست اشتباه نگیرید.
- اگر پزشک حرکت مشخصی توصیه نکرده است، نیازی به ورزشدادن اجباری ابروها ندارید.
آیا مراقبتها در تمام نواحی تزریق یکسان است؟
اصول کلی مراقبت در بیشتر نواحی یکسان است؛ اما محل تزریق مشخص میکند باید مراقب فشار یا دستکاری کدام قسمت باشید. اگر میخواهید با کاربرد بوتاکس در قسمتهای مختلف چهره آشنا شوید، راهنمای انواع بوتاکس صورت و نواحی تزریق را مطالعه کنید.
- بعد از بوتاکس پیشانی و دور چشم بهتر است در ساعات ابتدایی پیشانی، خط اخم و اطراف چشم را محکم نمالید و هنگام شستن صورت یا آرایش روی این نواحی فشار وارد نکنید.
- در بوتاکس نفرتیتی نقاطی در اطراف گردن و خط فک تزریق میشوند؛ بنابراین در ساعات ابتدایی بهتر است از ماساژ شدید این قسمتها یا واردکردن فشار مستقیم روی آنها خودداری کنید.
- پس از بوتاکس لبخند لثهای نیازی به رژیم غذایی خاصی نیست؛ اما تا زمانی که محل تزریق حساس است، بهتر است اطراف لب و قسمت بالای دهان را دستکاری نکنید.
مراقبتهای بوتاکس زیر بغل برای کاهش تعریق کمی متفاوت است و توصیههای مربوط به خوابیدن روی صورت یا شستن صورت درباره آن کاربردی ندارند. در این ناحیه بهتر است تا آرامشدن نقاط تزریق، از اصطکاک زیاد لباس، اصلاح پوست و استفاده از محصولاتی که باعث سوزش میشوند خودداری کنید.
از روز بعد از بوتاکس چه مراقبتهایی لازم است؟
اگر در روز بعد درد، تورم یا کبودی قابلتوجهی ندارید، میتوانید شستوشو، آرایش، خواب و فعالیتهای روزانه خود را طبق روال معمول ادامه دهید. برای اغلب افراد محدودیت خاصی تا زمان نمایانشدن نتیجه وجود ندارد.
در روزهای بعد لازم است بیشتر به این نکات توجه کنید:
- نتیجه را در یکی دو روز اول قضاوت نکنید.
- برای اصلاح ظاهری که هنوز کامل نشده است، محل تزریق را ماساژ ندهید.
- برای تزریق مجدد یا ترمیم زودهنگام عجله نکنید.
- اگر عدم تقارن یا افتادگی قابلتوجهی مشاهده کردید، با پزشک تماس بگیرید.
- فیشیال، ماساژ و درمانهایی که فشار زیادی روی صورت وارد میکنند را بدون هماهنگی با پزشک انجام ندهید.
براساس اطلاعات رسمی BOTOX Cosmetic، اثر دارو میتواند از یک تا دو روز بعد شروع شود و در هفته نخست افزایش پیدا کند. بنابراین کاملنبودن نتیجه در روزهای ابتدایی لزوما به معنی اثرنکردن بوتاکس نیست.
اگر مراقبتهای بعد از بوتاکس را رعایت نکردیم چه کنیم؟
بسیاری از افراد بعد از تزریق متوجه میشوند برای مدت کوتاهی دراز کشیدهاند، صورتشان را شستهاند یا زودتر از زمان توصیهشده ورزش کردهاند. چنین اتفاقی بهتنهایی نشان نمیدهد که بوتاکس جابهجا شده یا نتیجه درمان خراب خواهد شد.
در این شرایط:
- ناحیه را برای «برگرداندن بوتاکس» ماساژ ندهید.
- باقی مراقبتها را طبق دستور پزشک ادامه دهید.
- نتیجه را در ساعات یا روزهای اول قضاوت نکنید.
- در صورت مشاهده افتادگی، ضعف ناخواسته یا تغییر غیرعادی با کلینیک تماس بگیرید.
نگران نباشید: نتیجه بوتاکس بیشتر از آنکه به یک بار خوابیدن یا شستن صورت وابسته باشد، تحتتأثیر محل تزریق، مقدار دارو، آناتومی صورت و مهارت تزریقکننده قرار دارد.
کدام علائم طبیعیاند و چه علائمی نیاز به پیگیری دارند؟
براساس راهنمای آکادمی پوست آمریکا، برخی تغییرات خفیف ممکن است بعد از تزریق دیده شوند و معمولا طی مدت کوتاهی کمتر میشوند:
- قرمزی محل ورود سوزن
- برجستگیهای کوچک روی پوست
- حساسیت یا درد خفیف
- کبودی محدود
- تورم خفیف
- سردرد خفیف در بعضی افراد
چه زمانی باید سریعتر به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده موارد زیر، پیگیری پزشکی را به تعویق نیندازید:
- افتادگی قابلتوجه پلک یا ابرو
- ضعف ناخواسته در عضلات اطراف ناحیه تزریق
- دوبینی یا تغییر غیرعادی دید
- واکنش حساسیتی
- ضعف عضلانی غیرمعمول و منتشر
- مشکل در صحبتکردن، بلع یا تنفس
هشدار مهم: طبق اطلاعات رسمی BOTOX Cosmetic، مشکل در تنفس، صحبتکردن یا بلع نیازمند دریافت فوری کمک پزشکی است. این علائم میتوانند از چند ساعت تا چند هفته پس از تزریق ظاهر شوند، هرچند بروز عوارض سیستمیک جدی در کاربردهای زیبایی رایج نیست.
جمعبندی مراقبتهای قبل و بعد از بوتاکس
مراقبتهای بعد از بوتاکس به اندازهای که گاهی در اینترنت پیچیده نشان داده میشوند، دشوار نیستند. مهمترین کار این است که در ساعات ابتدایی محل تزریق را نمالید و ماساژ ندهید. صورت را میتوانید بهآرامی بشویید، آرایش ملایم انجام دهید و فعالیتهای روزمره خود را ادامه دهید.
طبق توصیه آکادمی پوست آمریکا، بهتر است برای ورزش شدید حداقل دو ساعت صبر کنید؛ اما منع عمومی ورزش برای ۲۴ تا ۴۸ ساعت پشتوانه محکمی ندارد. برای خوابیدن نیز قانون اثباتشدهای درباره چهار ساعت بیدارماندن یا خوابیدن اجباری به پشت وجود ندارد.
در نهایت، نوع فرآورده، محل تزریق، مقدار دارو و شرایط هر فرد با دیگری متفاوت است. به همین دلیل اگر پزشک پس از ارزیابی شما توصیه اختصاصی دیگری ارائه کرده است، همان دستور در اولویت قرار میگیرد.
اگر برای انتخاب ناحیه مناسب، بررسی شرایط تزریق یا اطلاع از هزینه به مشاوره نیاز دارید، میتوانید جزئیات خدمات تزریق بوتاکس در تبریز را مشاهده کنید و برای ارزیابی شرایط خود با مجموعه دکتر مریم آقاخانی در ارتباط باشید.
پرسشهای متداول درباره مراقبت بعد از بوتاکس
برای رنگکردن مو بعد از بوتاکس فاصله علمی مشخصی وجود ندارد. بااینحال، رنگکردن و شستن مو ممکن است با تماس و مالش پیشانی، خمکردن طولانی سر و گرمای سشوار همراه باشد. اگر تزریق در پیشانی یا نزدیک خط رویش مو انجام شده است، بهتر است این کار را به زمانی موکول کنید که حساسیت محل تزریق کمتر شده باشد.
برای ایجاد فاصله اجباری میان بوتاکس زیبایی و درمان دندانپزشکی شواهد کافی وجود ندارد. اگر بوتاکس در ناحیه فک، عضله ماستر یا اطراف دهان انجام شده است، درباره زمان درمان دندانپزشکی با پزشک تزریقکننده هماهنگ کنید.
اگر بوتاکس و فیلر را در یک جلسه انجام دادهاید، باید مراقبتهای هر دو درمان را در نظر بگیرید. توصیههای فیلر ممکن است با توجه به نوع ماده و محل تزریق متفاوت باشند؛ بنابراین ناحیه را بدون دستور پزشک ماساژ ندهید و دستور اختصاصی کلینیک را رعایت کنید.